Sửa Hiến pháp phải biết tôn trọng nguyên tắc

Sửa Hiến pháp phải biết tôn trọng nguyên tắc
11:12 11 thg 3 2012Công khai4 Lượt xem 0

DƯƠNG PHI ANH

Hiến pháp là hiện thân của xã hội cộng hòa dân chủ, vì xã hội phong kiến không có Hiến pháp. Hiến pháp được xem là đạo luật cơ bản do cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ban hành. Quy định cơ bản nhất của Hiến pháp thường là việc tổ chức, vận hành bộ máy nhà nước mà chủ yếu là thẩm quyền của các cơ quan nhà nước ở trung ương; và quy định về quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân…

Hiến pháp được xem là đạo luật đặc biệt mà các văn bản pháp luật khác phải tuân theo, không được trái quy định Hiến pháp. Hiến pháp quy định chủ yếu là nguyên tắc chung, khác với đạo luật khác là chủ yếu quy tắc cụ thể. Cũng vì là đạo luật đặc biệt nên thường việc ban hành mới, sửa đổi…, đều phải tuân theo một thủ tục đặc biệt. Đặc biệt đến nỗi nhiều nước quy định lập ra một Quốc hội Lập Hiến riêng, sau đó mới hình thành Quốc hội bình thường (nhưng để tránh phiền phức, tốn kém thì nhiều nước giữ luôn Quốc hội Lập Hiến thành Quốc hội bình thường). Việc thông qua một quy định trong Hiến pháp cũng rất đặc biệt, ngoài yêu cầu phải có đa số đại biểu đồng ý, một số nước còn bắt buộc phải được đa số đại diện nhân dân ở địa phương (2/3 hoặc 3/4) thông qua. Vì vậy, nhiều khi chỉ sửa một điều của Hiến pháp phải mất cả chục năm…

Thường có hai trường phái là: Tôn trọng Hiến pháp thực sự cao nhất hoặc xem nhẹ Hiến pháp không hơn một đạo luật bình thường là mấy. Trường phái “tôn trọng” thì thường xem Hiến pháp như “bàn thờ”, muốn thay đổi hay sửa chữa đều tuân thủ quy định trang nghiêm, nghiêm ngặt. Hiến pháp ở trường phái “tôn trọng” quy định ngắn, chủ yếu là các nguyên tắc cơ bản sao cho hiệu quả trong vận hành bộ máy nhà nước trung ương; hệ quả là từ đó sẽ tạo ra và đề cao các nguyên tắc tôn trọng quyền công dân trên nền tảng quyền cơ bản của con người. Hiến pháp trong trường phái này quy định thủ tục thay đổi khắt khe nên thường rất ổn định, dù trải qua hàng trăm năm vẫn chỉ có một vài bản Hiến pháp. Còn trường phái “xem nhẹ” thì luôn cho rằng “Hiến pháp, luật pháp do con người tạo ra nên cần là thay đổi, có thể thay đổi bất cứ khi nào”. Cũng vì vậy, Hiến pháp trong trường phái này thường quy định dài dòng, cụ thể nhiều vấn đề khác nhau như các đạo luật thông thường; “thích thì thay đổi”, nên tính ổn định không cao. Quy định chủ yếu của Hiến pháp là các nguyên tắc chung mà dài dòng thì thường sa vào quy tắc cụ thể, rất dễ sai sót theo kiểu “đầu thừa, đuôi thẹo”, rất dễ lỗi thời nên nếu không “linh hoạt” sửa đổi thì không được…

Ở nước ta, từ ngày thành lập nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đến nay đã có bốn bản Hiến pháp (Hiến pháp 1946; Hiến pháp 1959; Hiến pháp 1980 và Hiến pháp hiện hành 1992). Sự thay đổi Hiến pháp nhiều chứng tỏ chưa định hình, kiên định được triết lý, nguyên tắc lập hiến trong mỗi chế định của Hiến pháp. Tức là không lường trước được vị trí và những quy luật vận hành của nhà nước trong xã hội ngày một hiện đại. Vì vậy, Hiến pháp được thông qua, được ban hành một thời gian thì xem ra lại lỗi thời, lại phải sửa đổi…

Xem lại Hiến pháp 1992 hiện hành, có thể thấy rất nhiều nguyên tắc cơ bản đã được quy định. Vấn đề là các chế định đã có nhưng chưa đi vào thực tế một cách cụ thể và hiệu quả. Nguyên nhân có lẽ là chưa tìm được cách thực hiện tốt nhất mà thôi. Ví dụ các quyền cơ bản công dân như: quyền tự do ngôn luận; tự do báo chí; quyền lập hội; quyền hội họp, biểu tình… đều đã được quy định. Thế nhưng thực tế là qua 20 năm thực hiện mà vẫn chưa có luật cụ thể và hoặc có thì chưa đúng bản chất, chưa phát huy hiệu quả các quyền này. Phải chăng, việc sửa đổi Hiến pháp lần này cần có một nguyên tắc hơi “khác người” là: “Các chế định về các nguyên tắc cơ bản, các quyền và nghĩa vụ của công dân đã được quy định trong Hiến pháp này phải được cụ thể bằng các đạo luật ngay sau Hiến pháp này có hiệu lực”. Quy định như vậy để tránh trường hợp đáng tiếc như có Đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ này nhầm lẫn giữa quyền biểu tình của công dân, do pháp luật bảo hộ thành sinh hoạt, hoạt động “gây rối” mang tính chính trị …

Xem lại Hiến pháp hiện hành và nghiền ngẫm các vấn đề cần sửa đổi, thấy rằng cần thiết lần này phải định hình được các nguyên tắc một cách dứt khoát, như: Chủ tịch nước kiểm Tổng Bí thư hay Chủ tịch nước là người đứng đầu Chính phủ? trong Chính phủ có Thủ tướng không? Có lập Tòa Bảo hiến hay không? Tòa này trực thuộc ai? Tòa án theo nguyên tắc độc lập nhưng độc lập mức nào? Thẩm phán có cần thiết là Đảng viên hay không vì một số nước cho rằng để tòa án độc lập xét xử theo pháp luật thì thẩm phán không cần tham gia đảng phái chính trị?! Quyền sở hữu đất đai của người dân?…

Những câu hỏi trên là rất lớn, rất phức tạp nên phải nghiêm túc trưng cầu ý kiến người dân trước! Nếu không quan tâm giải quyết thấu đáo các nguyên tắc tương tự như vậy thì Hiến pháp ban hành ra, thực hiện sẽ lại như một cuộc thử nghiệm, rồi lại chỉnh sửa vì vào thực tế lại vướng mắc, lại lỗi thời…

Một vấn đề vô cùng quan trọng là vấn đề con người trong lập hiến. Thường những đại biểu tham dự vào việc lập hiến phải là những người am hiểu pháp luật nói chung, cao hơn là am tường về các nguyên tắc lập hiến. Vì vậy, cần thực hiện đầy đủ các nguyên tắc về thủ tục lập hiến như trưng cầu dân ý trước; hay sàng lọc nghiêm túc những con người có đủ trình độ lập hiến…

Chức năng lớn nhất của Quốc hội là lập pháp. Vì vậy, Đại biểu Quốc hội phải là những người có kiến thức và kỹ năng cơ bản, thậm chí là phải có kiến thức sâu rộng về pháp luật và lập pháp. Kinh nghiệm cho thấy nếu Hiến pháp quy định không chuẩn sẽ ảnh hưởng lớn đến mục tiêu phát triển đất nước công bằng, dân chủ, văn minh và thịnh vượng…

Qua những kỳ họp Quốc hội vừa qua, hình như không ít người dân vẫn man mác chưa yên tâm khi một số Đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ này tỏ ra chưa có nhiều ý niệm về lập pháp (chứ đừng nói là lập hiến) như vị Đại biểu đề xuất Luật Nhà văn hay vị Đại biểu không thống nhất về Luật biểu tình…, và không ít các đại biểu không phát biểu hoặc phát biểu không chính xác khác về các vấn đề chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s