Ngày xưa ơi…

Ngày xưa ơi…
08:45 17 thg 9 2012Công khai70 Lượt xem 0

(Nhân kỷ niệm 22 năm ngày sinh nhật Báo Pháp luật TP.HCM)

DƯƠNG PHI ANH

Hình như “Ngày xưa ơi” là tên hoặc là câu đầu của một bài hát, thể hiện sự luyến tiếc cái gì đó của ngày xưa trong tình bạn, tình yêu…?! Nhưng đôi khi, cái “ngày xưa” ấy không chỉ đúng với tình cảm mà còn đúng đối với rất nhiều hoạt động trong xã hội. Trong hội họa, trong âm nhạc, trong Hiến pháp, pháp luật, trong quan hệ đồng nghiệp, đồng đội… Nhiều khi chúng ta thấy có nhiều người than rằng “Bao giờ mới được như… ngày xưa?”…
Sau lời chúc tốt đẹp nhất nhân ngày sinh nhật, mặc dù không muốn ai buồn trong không khí vui vẻ, không muốn nói để làm nhụt chí một số đồng nghiệp trẻ hay phê bình các “sếp” đang ngày đêm vật lộn để tìm lối ra tốt cho báo, nhưng trên tinh thần xây dựng, tôi muốn nêu thẳng thắn một số suy nghĩ của mình về một nơi mà tôi cũng như hàng triệu bạn đọc và những người đã “đào ngũ” (như tôi), những người “ra đi”, từng rất yêu thích, gắn bó…
Cái ngày xưa ấy, lúc lứa chúng tôi mới chập chững được đào tạo nghề tại báo, mặc dù báo mới thua kiện một công dân trong phiên tòa “đi vào lịch sử” Pháp luật TP.HCM, bị báo đồng nghiệp đánh hội đồng, nhưng sau đó lại thể hiện sự chuyển bộ, phát triển đến người khác phải “ngước nhìn”. Tuổi 13, 14 “dậy thì” ngày ấy, báo vừa nhạy bén, vừa có độ chín của những người được giáo dục một cách bài bản, nề nếp, trong sáng nên rất chín chắn trước sự kiện. Rất nhiều đề tài các báo phải khai thác lại từ Pháp luật TP.HCM và cũng rất nhiều vấn đề các báo, các nhà quản lý “nín thở” xem Pháp luật TP.HCM nói gì rồi mới tính tiếp…
Về số lượng, từ phát hành hai kỳ trong tuần với khoảng 50.000 bản, báo tăng lên ba kỳ, bốn kỳ và thành nhật báo. Thế mà số lượng lại tăng vùn vụt lên đến 100.000 bản – là bình thưòng, cao điểm lên đến 130.000 bản! Bây giờ, trong “tình hình khó khăn chung”, nhật báo thì vẫn còn nhưng số lượng phát hành như trên thì chắc chắn đang là “huyền thoại”… Thời đó, ngay cả phóng viên chứ không phải bạn đọc, ra sạp chậm chân là hết báo, lại tiếc hùi hụi. Chúng tôi vẫn nói đùa rằng “giống như không có mặt của tờ Pháp luật TP.HCM vì báo thì in “vừa đủ” mà sạp báo thì luôn hết sớm”…
Nhưng, điều đó không quan trọng bằng việc tác nghiệp của phóng viên, tòa soạn. Đồng nghiệp đối xử với nhau rất tình cảm, chân thành (bây giờ chắc cũng còn). Phóng viên của báo vẫn có truyền thống lao vào sự kiện một cách trong sáng, nhiệt huyết nhưng chín chắn và thận trọng nhất. Các vấn đề được tìm hiểu một cách kỹ lưỡng, không biết thì tìm mọi cách hỏi chuyên gia hết sức cầu thị để mang lại cho độc giả những kiến giải hợp lý nhất. Thường, rất nhiều vấn đề báo đưa ra với motip “có ý kiến cho rằng…” để kích thích sự tranh luận, phản biện nhưng sau đó bao giờ cũng có chính kiến của mình để bạn đọc rút ra được vấn đề…
Cũng nhờ được đào tạo ở Báo nên tôi có suy nghĩ là “đã làm báo thì không làm tiền, mà đã lo kiếm tiền thì không thể làm báo”, nên khi cần có cuộc sống ổn ổn chút, mà lo cho con cái nên tôi chọn con đường nghỉ báo, mở công ty. Tuy nhiên, tôi vẫn rất thích bàn luận các vấn đề xây dựng Báo. Cũng vì vậy, tôi thường gặp anh Năm Đồng. Nói thật không biết có mất lòng nhưng quả thật những kiểu làm báo hay như trên tôi đã nhắc tới sao bây giờ rất hiếm trên Pháp luật TP.HCM (thể hiện ngay trong không ít bài báo). Bài báo cũng đưa ra các vấn đề tranh luận nhưng trở thành “ba phải”, dẫn bạn đọc đến ngã ba và… cứ vậy, “muốn đi đường nào thì đi”! Đôi lúc, trong một số tin, bài, nhà báo còn sai cả khái niệm, hoặc chỉ trở thành những “thư ký” của sự kiện, bị cuốn vào sự kiện như những báo có tôn chỉ mục đích khác (có sao viết vậy), không đủ bản lĩnh “lội ngược dòng” – một thứ trở thành thương hiệu của Pháp luật TP.HCM… Nhiều vấn đề tưởng “đu trên dây” ngày đó đều được hóa giải một cách thông minh, nhẹ nhàng…
Rất nhiều vấn đề từ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội; từ các vấn đề hình sự, dân sự, hành chính…, mỗi khi báo phản ánh, báo phỏng vấn đều trở thành “cẩm nang” cho từ người dân “thấp cổ bé họng” đến các chuyên gia đầu ngành, các đại biểu Quốc hội, các nhà lãnh đạo để tự “soi vào” mà sửa sai, mà khắc phục khiếm khuyết, thay đổi quy định… Các vấn đề trong Luật tố tụng dân sự, hình sự, hành chính hay các vấn đề dân sinh như Luật Cư trú… đều có công phân tích không nhỏ của Báo. Có cảm giác, những người làm ở Báo Pháp luật TP.HCM ngày đó tuy nghèo mà sang vô cùng. Bây giờ, đa số những con người đó vẫn còn, đã sang trụ sở khang trang nhưng chưa chắc, dù rất cố gắng, dù đã “lên hết dây cót”, thì vẫn khó có thể có cảm giác của “ngày xưa” ấy…
Có lẽ khó khăn trong thời buổi kinh tế “chập chờn”, mạng méo lề phải, lề trái và các phương tiện truyền thông khác bùng nỗ, sự “nhạy cảm” trong tiếp thu chỉ đạo xử lý thông tin…, đã góp phần làm báo in trở nên vô cùng khó khăn. Đây cũng là tình hình chung, không riêng gì Pháp luật TP.HCM. Nhưng, nếu dễ dải đổ thừa cho hòan cảnh thì sẽ triệt tiêu động lực phát triển cho tờ báo. Tôi vẫn khắt khe và thích một câu cải lương trong vở “Tuyệt tình ca”, đại ý rằng: Hoàn cảnh, hoàn cảnh, mọi việc làm tồi tệ trên đời này người ta có thể đổ thừa cho hoàn cảnh! (Tất nhiên câu nói quá nặng đó chỉ đúng trong hoàn cảnh của vở cải lương là câu của người em phê phán chị mình khi biết chị làm gái – Nó không ăn nhập trong vấn đề báo chí này). Vì vậy, tôi muốn “nhìn thẳng vào sự thật” hơn…
Tôi nhớ, khi viết bài chia tay Nguyên TBT tài ba của báo, anh Nam Đồng (anh Năm), tôi có đề cập khá nhiều vấn đề, trong đó có câu “không khéo thì báo sẽ ngơ ngác trước thời thế mới, đóng của trong quán tính thành công cũ nên nhiều khi dị biệt so với bên ngoài”. Ngày đó, mặc dù làm đến mấy năm ở báo, góp ý nảy lửa mỗi buổi giao ban, thế mà sau này gặp lại, anh Nam Đồng, tôi vẫn thường nghe anh nói “ngày đó mày làm mảng nào mà tao không hề thấy, không hề biết mày là ai”? (Hiii). Tôi nói: “Tất nhiên có hai trường hợp mà anh sẽ nhớ. Một là chửi nhau thật đau với anh hoặc là nói “vừa lòng” sếp. Em làng nhàng, không thuộc hai trường hợp đó nên thậm chí anh không nhớ nổi tên em cũng đúng!”.
Hôm qua, cũng nhân mừng sinh nhật báo, tôi lại gọi điện mời anh Năm “làm vài ve”. Quả thật, tôi kính nể anh Năm vì lúc nào anh cũng trăn trở làm sao cho tờ báo tiến lên một cách vững chắc “trước thời thế mới”. Đôi lúc còn gặp thái độ này khác thì anh vẫn đau đáu mong làm sao hỗ trợ cho tòa soạn, Ban Biên tập của báo có những quyết sách đúng đắn, một sự đoàn kết, hy sinh bớt một số quyền lợi cá nhân, giảm “tư duy nhiệm kỳ” để đưa tờ báo đi lên… Trong câu chuyện, anh thẳng thắn nhìn nhận đúng là trước lúc nghỉ hưu, anh vẫn có một vài sai lầm trong hoạch định chiến lược cho báo, trong đó có phần nhân sự. Trong đó, một số trường hợp là do hoàn cảnh buộc anh phải làm như thế, như thế… Nhưng, anh cũng tự an ủi là “có lẽ do mình tự khắt khe thôi, chứ những con người ở Báo vẫn trong sáng và vững vàng chán so với tình hình chung”. Tôi cũng đồng ý với anh Năm điều đó!
Tôi nghĩ, anh Năm vẫn vậy, báo vẫn vậy, vẫn khá đúng so với những gì tôi viết hoặc nói trước đây. Rất…trong sáng! Đến giờ này rồi mà anh “vẫn đau đáu” chuyện sử dụng người của báo theo mô hình của các doanh nghiệp “phương Tây” là lạnh lùng cho nghỉ việc nếu không hoàn thành nhiệm vụ hay là theo mô hình Nhật Bản là chăm sóc nhân viên, kể cả người nhà thật tốt để mong sự cống hiến trung thành, ổn định. Anh kể, một lãnh đạo lớn của báo cũng thừa nhận là vừa “ngộ” ra điều đó…
Trở lại câu chuyện “ngày xưa”, không hiểu sao, trước đây tất cả các phóng viên khi có thông tin, khi có ai “cho” đề tài thì ngày lập tức tìm cách tiếp cận, phóng đến lấy hồ sơ, hỏi, cật vấn thật kỹ nhiều chiều rồi mới viết. Thế mà bây giờ, trừ một số người, rất hiếm thấy các bạn đồng nghiệp trẻ của báo làm như vậy. Đọc các bài báo, có cảm giác các bạn đến lấy hồ sơ hoặc nguồn tin gửi hồ sơ cho là viết và… “chúng tôi không cần hỏi gì thêm”! Thế mà sản phẩm lọt qua con mắt “cú vọ” của tòa soạn thì chứng tỏ các bạn giỏi hơn lớp chúng tôi ngày trước, rất nhiều! Trên “mặt trận” thông tin nóng, hiếm thấy hơn về sự “xuất hiện” các tin bài một cách hiên ngang của báo. Đặc biệt là các vấn đề nóng như vừa qua là nợ xấu ngân hàng, vốn chạy lòng vòng trong ngân hàng… Thực ra, thời gian qua báo cũng có không ít bài gây được tiếng vang, nhưng hình như tần suất “tự sướng” của bổn báo và của cả PV sau đó hơi nhanh so với sự kết thúc của sự kiện?!…
Tôi nghĩ rằng, muốn phát triển vững chắc của tờ báo, trước hết cần xác định được lợi thế cạnh tranh của mình là gì? Phải chăng với báo Pháp luật TP.HCM, xưa nay đã định hình là thế mạnh trong phản ánh để góp phần hoàn thiện, xây dựng pháp luật, chính sách và góp phần làm lành mạnh hóa các hoạt động trong xã hội. Những vấn đề thuộc nghiên cứu, định hướng trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, lịch sử khác cũng làm sang trọng tờ báo hơn. Những vấn đề về cướp, giết hiếp, lộ hàng…, làm sao phản ánh mạnh bằng các tờ báo khác?! – Các loại tin như hành vi phạm tội bị mấy năm tù, mấy năm tù…; cách đặt tít dễ dải như “thổi hồn vào…”; “Người mang “cái gì đó” cho “cái gì đó””… cũng nên bỏ!…
“Phải làm sao” cho tờ báo này trở thành cẩm nang lưu trữ về lý luận, về pháp lý của các chuyên gia, các nhà quản lý, của người dân thì báo in vẫn có chỗ đứng lớn. “Phải làm sao, phải làm sao, phải làm sao…”, vẫn vang vọng trong tâm trí của cấp dưới, vẫn chưa dứt trong mệnh lệnh chỉ đạo của cấp trên! Nhưng xem ra “bao giờ cho được như… ngày xưa” vẫn là một trăn trở lớn?!…
Cứ mỗi dịp kỷ niệm là một dịp “ôn cố tri tân”, là dịp để nhớ lại những việc làm, những “thời oanh liệt ngày xưa”, những “công trạng” của báo thời gian gần, là để cho vài nhà lãnh đạo, vài chuyên gia nhận xét, góp ý trên mặt báo. Nhưng, “lối mòn” đó sẽ là một lực cản, “vị ngọt” đó sẽ trở nên ngán khi “đến hẹn lại lên” một cách làm cũ, sáo. Không ít trường hợp, Báo đang “dí” cho bạn đọc những thứ mình có chứ không phải thứ bạn đọc cần. Có nhiều khi là sự nhầm lẫn đến bảo thủ những thứ mà mình tưởng bạn đọc cần theo cảm tính của những trưởng trang, thư ký toàn soạn, phóng viên hoặc cấp trên hơn nữa. Vì vậy, không thấy “sợi chỉ” xuyên suốt trong mỗi trang mục của báo mà thấy đề tài phản ánh một cách manh mún, tủn mủn, rời rạc và vô cùng “tổng hợp”. Trong khi đó, những thứ như thế báo khác phản ánh hay hơn…
Quả thật, nhân ngày sinh nhật báo, cũng như vài ba năm về trước, chúng tôi luôn xem báo như mái nhà mặc dù đã nghỉ, nên sẵn sàng chạy về vui vẻ “sớt chuyện vui buồn”. Nhưng quả thật nhiều khi thấy khó khăn vì rất nhiều người mới hoặc có thể cả đồng nghiệp cũ bảo rằng “sao không mời mà đến”?… Nhiều người, cả anh Năm Đồng, bảo tôi ngày vui ấy là chung cần gì phải mời mà phải chạy về như một người có trách nhiệm, một bạn đọc yêu mến tờ báo. Nhưng thật tình là tôi đã suy nghĩ nhiều rồi và thấy như thế không ổn. Ngoài “miếng ăn” còn là văn hóa của người mời và danh dự của người được mời nữa. Sự quan tâm tới những người từng gắn bó còn thể hiện văn hóa cơ quan cũ nữa…
Mong trở lại với câu chuyện “ngày xưa”, tôi vốn không thể góp ý mà không thẳng thắn, nên rất mong mọi người thông cảm. Tôi quan niệm rằng những cái đạt được là quá khứ mà phải thấy được nhiều khó khăn đang dập dồn trước mắt. Lường hết khó khăn cũng sẽ giúp hạn chế rủi ro, vấp váp trong tương lai, nên tôi hay nói thẳng theo hướng “những cái chưa được”. Quả thật, theo cách hiểu của tôi, quản trị tờ báo đòi hỏi những người lãnh đạo phải có tầm nhìn của một nhà chính trị nhưng cũng cũng phải có cách làm của một nhà kinh doanh. Kinh doanh trong báo chí là một hàng hóa đặc biệt. Nếu không thấy lợi thế so sánh của mình để hoạch định đúng mà vẫn làm theo “quán tính cũ” thì sẽ vô cùng khó khăn. Nhất là trong xã hội thông tin, với thế giới thì “phẳng” mà mình thì lại phải “phẳng” trong “ao làng”, có bờ, có lề nghiêm chỉnh, chính thống…
Cũng như đội bóng, các sếp lãnh đạo nội dung như huấn luyện viên, trợ lý huấn luyện viên. Nhưng Ban Biên tập, đặc biệt là TBT là chủ của đội bóng, phải phối hợp nhịp nhàng với HLV trong việc mua hay bán cầu thủ, nhưng phải biết khai thác những lợi thế như quảng cáo, bản quyền… để mang thu nhập về. Hiện ở báo Pháp luật TP.HCM không thiếu các cầu thủ giỏi, thậm chí là ngôi sao ở tất cả các tuyến (tiền đạo, tiền vệ, hậu vệ, thủ môn). Nhưng, “phải làm sao” để phát triển?…
Có lẽ nhà báo Đoan Trang nói đúng: Trong tình hình khó khăn chung vẫn là cơ hội khẳng định mình, chứng tỏ được bản lĩnh của nhà báo, trong đó có Pháp luật TP.HCM…
Hãy đợi đấy… “ngày xưa ơi”!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s