Cá không mắc lưới có thể cá lớn (Entry for June 04, 2007)

Cá không mắc lưới có thể cá lớn

Cuộc thi tuyển phóng viên Báo Pháp luật TP.HCM “nóng” lên những ngày qua trên mặt báo, tại trụ sở và cả trên… blog của nhân viên bổn báo. Mỗi người có cách “nóng” khác nhau, tùy theo xuất phát điểm và lăng kính nhìn nhận vấn đề…

Gần 200 thí sinh chắc chắn “nóng” khi phải trực diện đối mặt với các nhà báo khả kính (nói vui: “Khỉnh cá”) với những kiến thức thâm hậu… phổ thông về: nghề báo, nghề luật và xã hội (vì câu hỏi chủ yếu là kiến thức phổ thông theo dạng trò chơi Rồng Vàng, Rung chuông vàng… trên truyền hình. Điều này ở Báo Pháp luật TP.HCM có PV Viễn Sự là khá vì đã tham gia khá nhiều trên truyền hình). Các nhà báo giữ trọng trách phỏng vấn thì có thể “nóng” vì những trả lời trật, ngay chính lĩnh vực thí sinh có bằng cấp. Trên blog cũng nóng khi xuất hiện hai bài tường thuật của nhà báo Đức Hiển về những cái sai “ngô nghê” của thí sinh như: là cử nhân ngữ văn mà không kể tên được một tác phẩm kinh điển của Victo Huygo… Người đọc có thể hình dung tác giả muốn nói rằng: không ít cử nhân bây giờ kém quá!

Nhưng có một số quan điểm ngược lại vì những trường hợp “điển hình” yếu như thế khá ít. Tôi ủng hộ quan điểm này!

Trước hết nói về hệ thống câu hỏi kiến thức phổ thông. Những thứ “dễ dàng” này không phải lúc nào cũng theo người học (nhớ) nếu họ không quan tâm. Chẳng hạn Nguyễn Thái Học, Phan Khôi… là ai? Tác phẩm văn học “Cái đêm hôm ấy đêm gì” như thế nào?… Điều đó một học sinh lớp 10 cũng đã và dễ dàng biết. Nhưng một cử nhân có thể không nhớ vì cuộc sống hiện nay có quá nhiều cái để nhớ nên…quên; hoặc do quá mất bình tĩnh… Điều này là hết sức bình thường. Ngay bản thân tôi vừa mới đọc lại trên mạng một số kiến thức về lịch sử, về danh nhân, nhưng tự kiểm lại rằng nếu có ai đó hỏi như hỏi các thí sinh hôm nay thì cũng “rùng mình và… bó tay!”.

Trước đây đi học, có giảng viên khuyên rằng học cử nhân trở lên là phải “quên mà học”. Nghĩa là mỗi môn học, mỗi thông tin tiếp thu được là phải hiểu, thậm chí hiểu sâu, nhưng xong thì phải quên đi để tiếp nhận thông tin (kiến thức) mới. Vấn đề là khi cần thì biết cách lục lại (có thể bằng trí nhớ hoặc giở sách hoặc lên mạng…) và biết vận dụng chuẩn xác. Rõ ràng việc nhớ hay không nhớ những kiến thức phổ thông không nói lên rằng người đó có năng lực hay không! Có một giáo sư nói rằng chúng ta đang ở trong thời đại thông tin, sau ba năm kiến thức lòai người tăng lên gấp đôi, thì ai đó cố công nhớ những kiến thức mà ai cũng có thể biết (phổ thông) là chẳng thông minh chút nào…

Mặt khác, có một tường thuật trên blog cho thấy có những câu hỏi khá khó giải thích đầy đủ trong khoảng hơn chục phút “gặp nhau làm ngơ” (vừa hỏi vừa chơi games) giữa người phỏng vấn và được phỏng vấn. Chẳng hạn như: Tam quyền phân lập là sao? Án lệ là gì và tại sao chúng ta chưa có án lệ?… Đa số thí sinh trả lời không được những câu hỏi thế này và nhận được sự thông cảm vì người hỏi cho rằng điều đó quá khó đối với thí sinh. Tuy nhiên, giả sử nếu có thí sinh nào đó trả lời đúng và sâu về các câu hỏi trên thì tôi đồ rằng chính người hỏi lại không hiểu hết (Vì các nhà nghiên cứu hàng đầu vấn đề này cũng thừa nhận khó trình bày đầy đủ và rất khó nói cho người khác hiểu). Cớ câu hỏi lại mang tính “gài bẫy” như: Việt Nam chúng ta có bao nhiêu Hiến pháp? Nếu không tinh thì không thể trả lời đúng câu này vì ý người hỏi muốn nhắc đến một bản Hiến pháp của chế độ cũ nữa là năm bản…

Nhiều năm làm ở Báo Pháp luật TP.HCM, tôi biết rằng không phải các vị đều biết nhiều kiến thức cơ bản “phổ thông” về luật và lĩnh vực khác. Rất nhiều kiến thức được tiến sĩ Phan Đăng Thanh giảng giải cặn kẽ (chưa nói là không phải TS Thanh lúc nào cũng đúng). Mặt khác, trước khi vào hỏi, giám khảo cũng thủ sẵn “bùa” (đáp án) thì làm sao dám chê thí sinh, những người vừa ra trường, lại chịu áp lực lần đầu tiên ngồi trước các nhà báo “thủ sẵn” kiến thức và phỏng vấn chuyên nghiệp? Trong khi đó, thời gian chuẩn bị của thí sinh rất ít vì chỉ biết thông tin tuyển dụng trước khỏang chục ngày, thông báo không nói rõ những kiến thức phổ thông cần thiết để được tuyển…

Nhưng một nhà báo tương lai mà những kiến thức sơ đẳng không biết (thực ra đa số không nhớ) thì… sao được (?!). Đó là lý lẽ cần quan tâm nhưng theo tôi không cơ bản. Chẳng có kinh nghiệm, kiến thức nào bảo đảm rằng những người nhớ tương đối tốt kiến thức phổ thông sẽ trở thành nhà báo giỏi hay có tài trong tương lai. Thực tế, một người làm việc tốt trên rất nhiều lĩnh vực hiện nay (đặc biệt báo chí) chủ yếu phụ thuộc hai yếu tố là khả năng thu thập và xử lý thông tin. Riêng thu thập thông tin thì mạng và nguồn tin khác (sách vở, báo chí, chuyên gia, giáo viên, bạn bè….) là kho tàng rất lớn nên chẳng dại gì mà nhớ nhiều cho nặng đầu. Vì vậy, việc sơ lọai những người không nhớ một vài kiến thức phổ thông nào đó khi tuyển là khá phiến diện và khiên cưỡng. Với phương pháp như thế, tôi không lọai trừ việc “con cá không mắc lưới có thể là con cá lớn”…

Ngay trên blog, một nhà báo lâu năm của bổn báo, nói rằng những kiến thức phổ thông đó mà hỏi anh em phóng viên “kỳ cựu hiện nay” thì… trật không ít. Sáng 31-5, đang uống càfê, một phóng viên nói rằng chính đáp án cũng gây tranh cãi. Một thông tin “động trời” nếu đúng sự thật đáp án cho rằng nguyên thủ quốc gia của nước Anh là thủ tướng (Cụ thể, câu hỏi rằng “nguyên thủ quốc gia của nước Anh là ai?”. Đáp án: “là Thủ tướng…”). Nếu thế thì sai đã rõ! Ấy vậy mà đem chuyện này lên phòng phóng viên nam hỏi lại thì có ba người “lên gân cổ” cãi rằng: “Đáp án như thế là đúng!…”. Chỉ có một người nói đáp án sai, những người khác không lên tiếng nên không có căn cứ rằng họ biết hay không (?).

Rõ ràng không phải một cử nhân, một học giả, một nhà báo…là biết tất cả các kiến thức… phổ thông!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s